در سالهای اخیر، واژههایی مانند بحران، عدم قطعیت، نوسان و پیچیدگی بیش از هر زمان دیگری در زندگی فردی و سازمانی ما شنیده میشوند. در چنین شرایطی بسیاری از سازمانها تلاش میکنند فقط دوام بیاورند. اما تابآوری مفهومی فراتر از بقا دارد.
تعریف تابآوری در سازمانها
تابآوری در سادهترین تعریف، توانایی عبور از بحران است. اما در معنای عمیقتر، تابآوری یعنی توانایی یادگیری، تطبیق و حتی رشد در دل بحرانها.
تابآوری؛ ساختار سازمانی یا فرهنگ ذهنی؟
بسیاری تصور میکنند تابآوری یک ویژگی ساختاری در سازمان است؛ چیزی که با دستورالعملها و ساختارهای مدیریتی ایجاد میشود. اما تجربه نشان میدهد تابآوری قبل از هر چیز یک ذهنیت و فرهنگ است.
در سازمانهایی که فرهنگ تابآوری شکل گرفته است، افراد در برابر بحرانها صرفاً واکنش نشان نمیدهند؛ بلکه تلاش میکنند با انعطاف، یادگیری و همکاری، مسیر جدیدی برای ادامه حرکت پیدا کنند.
رفتار سازمانها در بحرانها
یک تحقیق معروف در دانشگاه هاروارد در سال ۲۰۰۸ نشان داد که سازمانها در بحرانها معمولاً به دو دسته تقسیم میشوند.
سازمانهایی که فقط به بقا فکر میکنند:
دسته اول سازمانهایی هستند که تمام تمرکز خود را بر حفظ وضع موجود میگذارند. این سازمانها معمولاً با کاهش هزینهها، توقف سرمایهگذاری و حتی تعدیل نیرو تلاش میکنند از بحران عبور کنند.
سازمانهایی که از بحران فرصت میسازند
در مقابل، دسته دوم سازمانهایی هستند که بحران را بهعنوان فرصتی برای بازاندیشی و جهش میبینند. این سازمانها به جای کوچک شدن، تلاش میکنند ساختار خود را انعطافپذیرتر کنند، روی نیروی انسانی سرمایهگذاری کنند و برای آینده آمادهتر شوند.
جالب است که نتایج این تحقیق نشان داد سازمانهای دسته دوم نهتنها دوام بیشتری داشتند، بلکه در بلندمدت عملکرد مالی و رشد بهتری نیز تجربه کردند.
استعاره درخت بید؛ تصویر سادهای از تابآوری
تابآوری در عمل شباهت زیادی به رفتار درخت بید در برابر طوفان دارد. درخت بید در برابر باد شدید انعطاف نشان میدهد و خم میشود، اما نمیشکند. در حالی که برخی درختان بزرگ و سخت ممکن است در برابر همان طوفان بشکنند.
نقش انعطاف در مدیریت بحران
در مدیریت نیز انعطاف یکی از مهمترین مهارتها محسوب میشود. مدیری که بتواند در شرایط مختلف خود را با تغییرات تطبیق دهد، تصمیمهای متفاوت بگیرد و سازمان را برای سناریوهای مختلف آماده کند، شانس بیشتری برای عبور از بحران خواهد داشت.
امید واقعبینانه و تابآوری سازمانی
تابآوری همچنین ارتباط مستقیمی با امید دارد. البته نه امیدی که از خوشبینی سادهلوحانه ناشی شود، بلکه امیدی که بر پایه واقعیتها و درک درست از شرایط شکل گرفته باشد. چنین امیدی میتواند نقش حفاظتی برای سازمانها و جوامع ایفا کند.
جمعبندی: تابآوری مهارتی قابل یادگیری
در نهایت، تابآوری یک مهارت فردی و جمعی است که با تمرین، تجربه و یادگیری از بحرانهای گذشته تقویت میشود. سازمانهایی که بتوانند این ذهنیت را در فرهنگ خود نهادینه کنند، در مواجهه با طوفانهای آینده نیز توانمندتر خواهند بود.
