مشارکت کارکنان در مدیریت سازمان
مدیریت مشارکتی یا Participatory management یک فلسفه و رویکرد مدیریتی است که همواره همراه با رضایت شغلی بوده و در آن کارکنان در تمام سطوح یک سازمان درگیر برنامهریزی و تصمیم گیری برای بهینه سازی و اثربخشی برای اجرای اهداف درون سازمانی هستند.
مدیران دریک سازمان جهت ایجاد مدیریت مشارکتی ملزم به ایجاد یک محیط کاری مشارکتی هستند که در آن کارکنان آزادانه نظرات و ایده¬های خود را به اشتراک بگذارند.
مدیریت مشارکتی درسازمان چه ویژگیهایی دارد؟
مشارکت کارکنان در مدیریت سازمان:
یکی از ویژگیهای مدیریت مشارکتی، مشارکت کارکنان در امور مختلف سازمان میباشد.
به عنوان مثال: مشارکت کارکنان در جلسات مهم، برنامهها، جلسات بحث و تصمیمگیری
تصمیم گیری مشارکتی درسازمان:
در واقع هدف اصلی این رویکرد مدیریتی دعوت از کارکنان مختلف شاغل و غیر شاغل سازمان برای بحث در مورد مسائل و حمایت از فرآیند تصمیمگیری است.
این رویکرد تضمین میکند که کارکنان باید به فرآیند تصمیمگیری دعوت شوند، به همین دلیل است که به مدیریت مشارکتی، تصمیمگیری مشارکتی نیز میگویند.
رویکرد اخلاقی در مدیریت مشارکتی:
مدیریت مشارکتی رویکردی اخلاق محورانه در مورد کارکنان دارد. به تفاوتها، دیدگاهها و ایدههای کارکنان به یک اندازه ارزش قائل است.
مدیریت مشارکتی در دیدگاه معصومین:
توسعه راهبردهاي بهبود سازماني در دنيا به سرعت در حال تغيير است، فراهم كردن زمينهای براي مشاركت هدفمند اعضاي سازمان، یکی از روشهایی، براي برآورده كردن راهبردهای بهبود سازمانی است.
امامان ما نیز به عنوان اسوه یک مدیرکامل در احادیث و کتابهای خود نکتههای مفید و سودمندی در زمینه مدیریت مشارکتی بیان داشتهاند که در این مقاله به برخی از این موارد اشاره میکنیم:
امام علی(ع) در اهميت مدیریت مشارکتی، مشورت را به هدایت تشبیه کرده و میفرماید: «الِاسْتِشارَةُ عَيْنُ الْهِدايَةِ وَ قَدْ خاطَرَ مَنْ اسْتَغنى بِرَأيِهِ»؛ (مشورت عين هدايت است و كسى كه تنها به فكر خود قناعت كند خويشتن را به خطر انداخته است). در حديث ديگرى آن حضرت مشورت و مشارکت در کارها را نشانه عقل میداند «لايَسْتَغتَنِى الْعاقِلُ عَنُ المُشاوَرَةِ» ؛ (انسان عاقل خود را بى نياز از مشورت و مشارکت نمىبيند) و همچنین امام حسن(ع) نیز در این زمینه مىفرمايد :«مَا تَشاوَرَ قَوْمٌ إِلَّا هُدُوا إلى رُشْدِهِمْ»؛ (هيچ جمعيّتى در كار خود با يكديگر مشورت نكردند مگر اين كه به خير و صلاح خويش رهنمون شدند).
مدیریت مشارکتی از منظر قرآن کریم:
خداوند متعال در آیه ۳۸ سوره«شوری» میفرماید: «وَ الّذینَ اسْتَجابُوا لِرَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصّلاةَ وَ أَمْرُهُمْ شُورى بَیْنَهُمْ وَ مِمّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ؛ کسانیکه دعوت پروردگارشان را اجابت کرده، نماز را برپا میدارند، کارهایشان با مشورت در میان آنها انجام میگیرد و از آنچه به آنها روزی دادهایم، انفاق میکنند.»
همچنین در آیه ۱۵۹ سوره «آلعمران» خطاب به پیامبرگرامی، چنین میفرماید: «وَ لَوْ کُنْتَ فَظّا غَلیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِی اْلأَمْر؛ و اگر خشن و سنگ دل بودی، از اطراف تو پراکنده میشدند. پس آنها را ببخش و برای آنها آمرزش بطلب و در کارها با آنها مشورت کن» با کنار هم قرار دادن این دو آیه کاملا میتوان به نقش مشورت و مشارکت درکارها درنزد پیامبر(ص) و راضی بودن خداوند متعال از مشورت و مشارکت در امور و کارها نزد مومنان و پیامبر(ص) رسید.
مدیریت مشارکتی از دیدگاه بزرگان :
-ادوارد لاولر و مارشال ساشکین با دید ایدئولوژیکی معتقد هستند که میتوانید مديريت مشاركتي را ابزاري براي بهبود كيفيت زندگي كاري، تغيير ساختار مالكيت، ترويج مشاركت سياسي در یک سازمان به حساب آورید.
– کریس آرجریس، با دید ابزاری به مدیریت مشارکتی معتقد است، مدیریت مشارکتی راهي براي بهبود روابط كار، تقليل نارضايتي كاركنان، ترويج بهرهوري و اثربخشي فردي در سازمان است.
– راچلز و گرینبورگ با دید دموکراتیک به مدیریت مشارکتی معتقد هستند مدیریت مشارکتی ابزاري براي رسيدن به برابري قدرت و سهيم شدن در قدرت و كاهش شكاف قدرت بين زير دستان و فرادستان، ايجاد محيط كاري دموكراتيك و مناسب براي تصميم گيریهای موثر عقلايي است.
